Göç ve Resim

Bütün göçlerde değişim ve hareket temeldir. Tercihli veya zorunlu olarak göç, bireyin tüm yaşamını değiştiren önemli bir hamledir.

Sanat ve göç insanlığın yaşam süreci boyunca sürekli varolan olgulardır. Tercihli ya da zorunlu olarak göç, bireyin tüm yaşamını değiştiren büyük bir harekettir. Toplum yapısının biçimlenmesinde önemli etkileri olan göç kavramı doğrudan ya da dolaylı olarak sanat olgusunu da etkilemiştir.

Din kitaplarında da göç kavramına yer verilmiştir. Dini inanışlarda ölüm ve doğuşun zorunlu bir göç olarak, bir dünyadan başka bir dünyaya geçişi de göç olarak kabul edilir ve sanat eserlerine de bu bağlamda konu olmuştur. 20. yüzyıla kadar göçler daha iyi yaşam şartları için yapılsa da 20.yüzyılda ağırlıklı olarak savaş yüzünden zorunlu olarak yapılamaya başlanmıştır.

Marc Chagall, “Exodus”, Tuval Üzerine Yağlı boya, 162×130 cm, 1952-1966

Dini konular ve kitaplarda ele alınan göç kavramı sadece dini liderlerin yaptıkları göçleri ve yolculukları değil, zor şartlarda yapılan göçleri de konu almıştır. Tevrat’ın ikinci bölümünde yer alan “Exsodus” bunun en önemli örneklerindendir. Marc Chagall, şiirsel bir dille anlattığı “Exodus” isimli resiminde Mısır’dan çıkış konusunu kendine özgü kişisel bir bakışla ele almıştır. Irkçılık, işkence, kaçıştan kurtuluşu dini bir metin içinde modern sanata aktarmıştır.

Dinler tarihinde peygamberler; göçü, dini bir vazife bilerek dinlerini yayma amacı ile göç ederler. Bütün göçlerde değişim ve hareket temeldir. Tercihli veya zorunlu olarak göç, bireyin tüm yaşamını değiştiren önemli bir hamledir.

Dünyada ve Türk resim sanatında göç kavramı üzerine çalışan birçok sanatçıdan bahsedilebilir.

Paja Jovanovic, “Sırpların Göçü”, Tuval Üzerine Yağlı boya, 126×190 cm, Belgrad, 1937

 

Paja Jovanovic eseri olan “Sırplar Göçü” kutsal toplumu tasvir eder. Aynı zamanda ressam, Musa ve halkının Mısır’dan göçünü alegorik olarak betimler. Milos Obrenović ve Takovski gibi milli kahramanlar da yaralı olarak tuvale aktarılır. Asker bir lider olarak önden gider ve toplum onun takipçisidir.

Resimdeki diğer figürler resmin orta merkezindedir. Renkler ve süslemeler barok tarzını anımsatır. Resmin tam merkezinde din adamları olan Carnojeviç ve Arsenije resmedilmiştir. Atın üstündeki kadın ve çocuk, İsa ve annesi Meryem’i hatırlatırken, bu figürler toplumun derin dini inançlarını sergilemektedir.

Modern resimde göç teması, hem plastik hem de simgesel anlatımlarla çalışılır. Bu eserlerde göç, göçmenlik kavramlarının olumsuz izlerine de rastlanmaktadır.

Jacob Lawrence, “One-Way Ticket”, tahta üzerine tempera, 30,5×45,5 cm, MOMA, New York, 1993

Jocob Lawrence (1917-2000) göç konusuna ötekinin temsiliyeti açısından yaklaşmaktadır. 1941 yılında yaptığı “Büyük Göç” adlı seri, Amerikalı siyahilerin 1. Dünya Savaşı sonrası kırsaldan, sanayileşmenin yoğun yaşadığı Kuzey Amerika’ya göç edişlerini atmış adet resimle anlatmaktadır.

Tren istasyonu ile başlayan seri ilk bölümlerde açlık, yoksulluk, linç gibi olumsuz sahnelere odaklanırken, serinin son resimlerine doğru, büyük şehire varış, sanayinin etkisi görülmektedir. Sanatçı çalışmalarını şu şekilde açıklamaktadır. “Benim çalışmalarım, Harlem’den gelen ve çoğu Amerika’daki olayları tasvir ediyor. Beni çevreleyen, tanıdığım insanlar. Artan siyahi gettoda gerçekleşen mutluluklar, trajediler, üzüntüler.”

Kölelikten kurtulma ve daha iyi yaşam için göç eden insanları konu alan “Büyük Göç” serisinde göç olgusu eylemin kendisi olarak aktarlmıştır. Lekeler aracılığıyla oluşturulan kompozisyonda, figürlerin taşıdığı eşyalar, beden hareketiyle göçün fizikselliği aktrılmaktadır.

Banksy, “Mülteci Kampı”, Grafiti, Calais, Fransa, 2014

1974’de İngiltere’de doğan Banksy, dünyanın birçok büyük şehirlerinde grafiti çalışmış bir sanatçıdır. İlk eserleri çoğu zaman sadece siyah ve beyaz renkler ve grafiksel bakışla oluşmaktayken, daha sonraki dönemde perspektif ve renk gibi resim sanatının temel unsurlarını daha resimsel biçimde kullanmıştır.

Yukarıdaki grafiti, Fransa’nın Calais şehrinde dünyanın haber manşetlerinde olan önemli bir mülteci kampında yapılmıştır. Bu güçlü imge Suriyeli bir göçmen çocuğu olan ünlü iş adamı Steven Paul Jobs’i göçmenin kıyafetinde ve elinde bir televizyon taşırken gösterilmektedir. Televizyon, günümüz dünyada medyanın gerçekleri şekillendirme gücüne gönderme yapmaktadır. Bansky, güncel politik konuları ele alarak onları kritik ve karakterleri güçlü olan kent duvarlarına taşıyarak günümüzün en ünlü sokak sanatçısı olmayı başarmıştır.

Türk modern resmine bakıldığında birçok sanatçının göç olgusuna odaklandığı görülmektedir. Çağdaş Türk resim sanatında 1950’li yıllardan itibaren göç konusu işlenmiştir. Mehmet Pesen, Nuri Abaç, Neşet Günal gibi birçok sanatçı bu kavram üzerine eserler üretmişlerdir.

Ancak göç olgusuna özellikle odaklanan ve 1950-2004 tarihlerinde bu konuda seri resim yapan  Nuri İyem ayrı bir yerde bulunmaktadır. Anadolu’dan büyük kentlere ve yurt dışına daha iyi bir yaşam için göçen insanları konu alan Nuri İyem’in eserleri, Türk insanın göç serüvenin neden ve sonuçlarını çağının ressamının gözünden takip edilmesini sağlarken, göçün birey üzerindeki etkilerini yansıtmaktadır.

Nuri İyem, “Göç”, 200×100 cm, Tuval Üzerine Yağlı Boya, 1970

Sırtlarında çocuklarıyla, yükleriye öne eğilmiş kadınlar, yine yükleriyle öne eğilmiş erkekler. Sopalarının yardımıyla yürüyen yaşlılar yeni bir umuda doğru ilerlemektedir. Hayvan ve sembolik kuru ağaç kompozisyona katkıda bulunmaktadır. Yorgun yüz ifadeleri, yolun koyu rengi sembolik ifade olarak seçilmiştir.

Tarihsel süreç içinde özellikle dış göçler kültürel mirasın tanıtımı ve yayımı, sanat teorileri ve evrensel sanat anlayışının yaygınlaştırılması, sanatsal paylaşımların, teknik, yöntem, malzeme ve materyal alışverişinin artması, sanatsal akımların yaygınlaşması, tanıtım ve kabullerin karşılıklı benimsenmesinde önemli ve etkili bir araç olmuştur.

Göç sadece bedenlerin farklı coğrafyalarda yaşama tutunması değildir. Kültürün yanında bilgi ve sanat göçün ayrılmaz ikilisidir.

Bir yorumunuz var mı?

%d blogcu bunu beğendi: