‘’Bulduğum bu şeye ilk kez bakıyorum.Onun

biçimi üzerine söylediklerime dikkat ediyo-

rum ve şaşırıp kalıyorum.O zaman kendime

şu soruyu soruyorum: Bunu kim yaptı?

Bunu kim yaptı? Diye sorar o naif an.

Kafamda beliren ilk düşünce kıpırtıları yap-

ma’ yla ilgili.Yapma fikri, fikirlerin en insanca

olanıdır…’

Paul Valery

‘Men and Sea Shell/İnsan ve Deniz Kabuğu’

Yazar: Şahin Torun

 

Son tahlilde yapılmış, eylenmiş ve ortaya konulmuş bir şeydi Eflatun’un Devlet’i, kapısı da yapılmıştı elbette bu Devlet’in, ama Eflatun her nedense bu yapılmış, eylenmiş ve ortaya konulmuş Devlet’in; yapılmış, eylenmiş ve berkitilerek kapatılmış kapılarının önüne koymuştu şair’i ve onun yapıtını.

 

Ve onların ortaya koydukları her ne var ise salt ortaya konuluş biçimleriyle bile daha en başından anlaşılmaz oldukları – belki de en başta şairlerin kendilerinin bile anla(ya) madıkları- gerekçesiyle açıklamıştı bu eylemini Eflatun. Başat derdi dil’di Eflatun’un, zira şiirle gelen bu anlaşıl(a)mazlık, her şeyden önce düştüğü yere dil’e, devletin hiçte istemediği bir düzen dahilinde, anlaşılması çokta kolay olmayacak bir düzensizlik getirecekti…

 

Böylece devlet’in agora’sında kalan şiir’in felsefeyle kurduğu ilişki 1700’lerin son çeyreğine kadar tamda Eflatun’un belirlediği bir yapı ve karşıt yapı biçiminde gelişecekti.

Ta ki, Romantiklerin büyük bir cesaretle çıkagelip bu yapı ve antiyapı ilişkisini sonsuza kadar değiştireceklerini söyledikleri zamana kadar böyleydi bu. Şairlerin yapıp eylemeleriyle oluveren bir dilsel yapı, kudret sahiplerinin yapıp eyleyişleriyle kaim olan bir başka dilsel yapının karşısında kalıvermişti nitekim.

Bu bakımdan Devlet’in dilinden düşen anlama göre ‘antiyapı’ olan şiirsel üretim, şairin dilinde örülen anlama göre Devlet’i antiyapılaştıracaktı.

 

Aslında çok daha sonradan mesela Hegel’in akıl’la duygu arasında salınıp durduğu yerdeki ikircikli halinden kopararak ‘Geist’ ya da ‘Dünya Tini’ diye adlandırıp daha da ötesinde bedenin bilişsel alışkanlıklarıyla birlikte neredeyse bütün insani edimleri, duyular, tutkular ve coşkularla süsleyip tekmil biçimsel bilginin üstünde bir yere oturtarak en fazla da aklı estetize edeceği – sadece estetik- bir girişimin öncülüğüydü bu romantik cesaret.

 

Oysa romantiklerin sonsuza kadar değiştirmek üzere giriştikleri bu yapı ve antiyapı ilişkisinden ortaya çıkan tek şey; bir yapı ya da antiyapı biçiminde belirlenen Devlet’in kapılarına bir ok gibi saplanan ve akılla beden arasında daha anlaşılır bir köprü kurmayı amaçlayan estetiğin egemenliğinden başka bir şey değildi.

İlk başta şairler için dolayımlı da olsa bir kazanım olarak görülen bu kapıya saplanmış mızrak halindeki estetiğin şiir için gereken genişliği sağlayıp sağlayamadığı üzerinde ise fazlaca durulmadı, durulamadı  maalesef.

Fotoğraf: Neil J.Burnel

Eflantun’cu sürgün uzun süreliydi ve acılıydı belki, ancak onun Devlet diye yapılıp eylenen yapısının kapılarına onun insanının varlığı ve onun insanına dair bir akılla saplanan estetik te nihayet o insanın diliyle anlam kazanmış bir felsefenin içinde özümsenmiş ve hatta onun bir bölümü haline gelmiş – getirilivermişti. Böylelikle kendisini estetiğin okuna bağlayan şiirin elinde ise kala kala sadece bir güzelleme çabası ile bir öncelik sonralık kaygısı kalmıştı.

 

Bu bakımdan Romantiklerin açtığı kapıdan giren ve bugün bile varlığını sürdürebilen bu bahşedilmiş, izin verilmiş estetik köprüsünde yazılan şiirin tümünü sırtını yasladığı bu romantik yanılsama nedeniyle; izin verildiği kadar yazılan bir şiir ve gösterilen ya da önüne çıkan-çıkarılan her yolda yürüyebilen şairlerin yapıntıları olarak görmek gerekecektir…

 

Romantik esinleme en azından bir yoldur diyebilmek mümkün mü dür? Ya da bu mümkünden hareketle içine kattığı her şeyi estetize ederek bir ‘yapı’dan çok bir ‘yapıntı’ için yola çıkan romantik şairin yapıp eylediğini ve nihayet şiirin gizemli hakikatlerle dolu sürecini-poesis- parlatılmış bir estetikle perdeleyip geri çekilerek unuttuğu derinliği bu salt romantik ve salt estetik kuraklığın hangi yerinde aramak mümkün olabilecektir?

Zira Eflatun’un Devlet’i aklın Devleti’dir her şeyden önce ve bu Devletin kapısına saplanan estetize edilmiş ok’tan çok şairin işine yarayacak olan da aynı akıl’la ama tamamen şiir halindeki bir imkanla kurulacak yeni bir  ‘yapı’dan- şiirden- başka bir şey değildir.

 

Evet hangi anlamda olursa olsun estetik elbette bir şeydir şiir için, ancak sadece ama sadece şiir halindeki bir imkan alanında şairin aklıyla kuracağı yapı için öncelik ;  Hegel’ci ‘Geist’ yada ‘Dünya Tini’nden çok daha en başta yer alan o hakikatlerle dolu gizemin –Poesis’in- akla ve kalbe işleyiş biçimindeki farkında oluştur demekte gerekmiyor mu?

Zira şiir sadece bir alternatif olarak bile olsa olsa yine kendi kendisinin alternatifi olabilir.

 

İşte bu farkında oluş nedeniyle de tıpkı Poe’nun, Valery’nin yada Baudelaire’in yaptığı gibi; Eflatuncu irade ile donanmış haldeki aklın atına kurulup, onun dışına attığı kapıya doğru koşmak yerine, dizginleri tam tersine çevirerek başka bir yere, dilin üst üste, alt ata, yan yana dizdiği ve mimarının şair olduğu ‘yapı’ya ‘şiir’e koşturmak gerekmektedir?…

 

…//…

Yazı görseli: Neil J. Burnell

 

 

 

 

2019-08-26T19:46:10+03:00Ağustos 20th, 2019|Bilmek Vaktidir, Kıtalar Arasında, Rast Gelebilmek|
Bülten Üyeliği
Yayınlardan haberdar olmak için mail adresinizi giriniz.
Gizlilik haklarınıza saygı duyuyoruz.
Bu İnternet Sitesi çerezler ve üçüncü parti uygulamalar kullanır. Tamam